Scholen meten aan kosmische straling

Middelbare scholen en wetenschappelijke instellingen hebben hun krachten gebundeld en een netwerk gevormd om kosmische straling met extreem hoge energie te meten. In dit HiSPARC project plaatsen scholen detectoren op het dak en delen de data met andere scholen in het netwerk.

HiSPARC

HiSPARC biedt scholieren de gelegenheid om aan echt onderzoek deel te nemen. De meetresultaten worden daadwerkelijk gebruikt om meer over deze mysterieuze en zeldzame kosmische deeltjes te begrijpen. Daarnaast kunnen scholieren hun deelname aan het experiment gebruiken voor het profielwerkstuk.

HiSparc testopstelling op het dak

Op verschillende daken van scholen die meedoen aan het HiSPARC project staan door de scholieren zelf gebouwde meetopstellingen. Deze detectoren sturen de meetgegevens door naar een centrale computer bij een wetenschappelijke instelling. Op deze manier vormen zij een lokaal netwerk. In Nijmegen worden al sinds 2002 gegevens verzameld en in Amsterdam sinds 2004. Ook in de regio’s Leiden, Utrecht en Groningen staan HiSPARC detectoren. Door het combineren van meetgegevens van verschillende scholen kan er meer over de kosmische straling worden geleerd. Zo is het mogelijk om de richting van de straling te bepalen. Het project wordt gecoördineerd vanuit het Nationaal instituut voor subatomaire fysica (Nikhef) te Amsterdam.

Continu bereiken deeltjes uit de kosmos de aarde. Het zijn overblijfselen van botsingen tussen atomen. Een deel van de kosmische straling komt uit de buurt van zwarte gaten in het heelal. Uit de energie en richting van de deeltjes is af te leiden wat de bron is van de deeltjes. Voor een deel zijn deze mini-meteorieten goed begrepen, maar heel incidenteel bereikt een zeer hoogenergetisch deeltje de aarde, zonder dat duidelijk is waar dat vandaan komt. Om dit beter te begrijpen, moeten zoveel mogelijk van die deeltjes worden gemeten, en het liefst afkomstig uit dezelfde botsing. Daarvoor is een uitgebreid meetnetwerk nodig dat ook geografisch tamelijk uitgestrekt is.

HiSPARC werkt hiervoor samen met scholen om een zo groot mogelijk, dekkend netwerk te creëren. De scholen lenen hun dak voor de plaatsing van apparatuur. Hun leerlingen krijgen de gelegenheid om mee te doen aan wetenschappelijk relevante metingen.

Cosmic Sensation

Kosmische straling wordt niet alleen gebruikt voor  onderzoek door wetenschappelijke instellingen en scholen, maar ook gebruikt voor een feest. Tijdens de vierdaagse van Nijmegen op 17 tot en met 23 juli staat er een 30 meter grote bol opgesteld aan de Waalkade. In deze dome wordt de muziek en de lichten gecomponeerd door kosmische straling die tijdens het feest wordt gemeten. Zie voor meer informatie dit filmpje:

Meer informatie

Voor meer informatie kun je terecht op de volgende internet sites:

• HiSPARC (www.hisparc.nl)
• Cosmic Sensation (www.cosmicsensation.nl)